Publikacja w przygotowaniu

na podstawie pracy dyplomowej pod kierunkiem Prof. Ewy Wycichowskiej
Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie – Podyplomowe Studia Teorii Tańca

 

Marta Zawadzka
Emil Jaques-Dalcroze i jego rytmika
wpływ metody na rozwój tańca, teatru i innych sztuk performatywnych XX wieku

 

ROZDZIAŁ I: Emil Jaques-Dalcroze
ROZDZIAŁ II: Metoda Emila Jaques-Dalcroze’a
ROZDZIAŁ III: Inspiracje i poszukiwania – starożytna Grecja
ROZDZIAŁ IV: W kierunku teatru tańca – AUSDRUCKSTANZ
ROZDZIAŁ V: Kontynuatorzy metody Emila Jaques-Dalcroze’a w Polsce w okresie międzywojennym
ROZDZIAŁ VI: Wpływ metody Dalcroze’a na rozwój innych sztuk

*            *            *

z ROZDZIAŁU V:

Polska okresu międzywojennego to miejsce, w którym mocno rozwija się ruch tańca ekspresjonis-tycznego. Dzieje się tak m.in. za sprawą wpływu nowej metody rytmiki Emila Jaques-Dalcroze’a. Wielu spośród uczniów Dalcroze’a po edukacji w jego instytutach wraca do Polski i otwiera swoje szkoły. Ta rewolucyjna metoda edukacji muzycznej wpisała się w tendencje ruchu Nowego Wychowania, który m.in. propagował wykorzystanie wychowawczych możliwości sztuki, w tym muzyki. Na przełomie XIX i XX wieku uważano, że ekspresja twórcza jest równie ważna, co odtwórcza. Metoda Dalcroze’a wpłynęła znacznie na zmianę w myśleniu o artystycznej edukacji przede wszystkim poprzez inny sposób doświadczania muzyki niż do tej pory – cieleśnie, ale też przez trójsystem tej metody. Rytmika, solfeż i improwizacja były równoprawne i stanowiły nierozerwalną całość, w której każda zakładała możliwość indywidualnej ekspresji.¹

(…) Na zmiany i pojawienie się nowych prądów w tańcu w okresie międzywojennym wpływ miały prądy naukowe i artystyczne niekoniecznie związane bezpośrednio z baletem: badania nad ludzką psychiką, jej strukturą i sposobami jej uzewnętrzniania (Freud), poszukiwania możliwości ekspresji ludzkiego ciała, stworzona dla potrzeb aktora, śpiewaka operowego i zależności ruchu i wyrazu ciała od przeżyć i stanu psychiki (Delsarte), ale również relacja ruchu ciała do muzyki (Dalcroze). To, co przygotowali teoretycznie Delsarte i Dalcroze na swój sposób zrealizowała Isadora Duncan – wyzwalając się ze wszelkich ograniczeń, które narzucał taniec klasyczny.

(…) W okresie międzywojennym Polska jest jednym z najprężniej rozwijających się kulturalnie państw (wreszcie niepodległym), które nadąża za współczesnymi trendami europejskimi. W latach 20. i 30. XX wieku staje się jednym z najważniejszych w Europie ośrodków rozwoju nowego tańca zaraz po Niemczech i Austrii. Europejscy artyści Ausdruckstanz czy Isadora Duncan nie omijają Warszawy podczas swoich tournée. Rozwijający się w sąsiednich Niemczech taniec ekspresjonistyczny oraz liczne szkoły tańca artystycznego, zakładane głównie przez uczniów Dalcroze’a, ale również zdobywane za granicą wykształcenie przez polskich tancerzy wyrazistych wpływa na dużą popularność tego gatunku tańca w Polsce.²

*            *            *

z ROZDZIAŁU VI:

(…) CIAŁO I CIELESNOŚĆ
Jednym z aspektów nowego spojrzenia Dalcroze’a na sztukę, które ma silnie przełożenie na cały wiek XX a i na XXI jest zwrócenie uwagi na ciało. Nowe spojrzenie na cielesność, fizyczność doświadczenia było nie tylko jego wkładem w zmianę postrzegania ciała w sztukach scenicznych, jednak nie można tego zagadnienia pominąć.

Dalcroze zwrócił uwagę na ciało fizyczne, które wyraża stany psychiczne. Takie postrzeganie ciała i umysłu znalazło się w centrum zainteresowań ówczesnej psychologii (późniejszej i również współczesnej), jednak Dalcroze przełożył to na działania artystyczne. Ciało poprzez ruchy ekspresyjne wyraża przeżycia, stany duchowe, myśli, uczucia, cechy osobowościowe. Pracując nad zrytmizowaniem, zharmonizowaniem ciała poprzez ćwiczenia fizyczne (gimnastykę rytmiczną) można pracować w drugą stronę – nad osobowością, uspokojeniem umysłu.

Inną ważną cechą jego metody, która znalazła odzwierciedlenie we współczesnej sztuce jest poszukiwanie indywidualizmu w każdym działaniu. Każdy artysta powinien doskonalić ciało, jednak najważniejsze jest poszukiwanie własnego, niepowtarzalnego ruchu, który jest nie do odtworzenia przez kogokolwiek innego. Dzięki temu sztuka nie staje się sztuczna – jak współczesny Dalcroze’owi balet w swojej skostniałej formie. Takie podejście stało się jedną z naczelnych zasad tworzenia współczesnych spektakli teatru tańca – opartej na osobowościach wykonawców a nie na roli do odegrania. Poszukiwanie własnej, indywidualnej wypowiedzi artystycznej jest obecnie jedną z najważniejszych metod pracy w twórczości artystycznej.

 

 


¹ Por. Maria Przychodzińska-Kaciczak, Polskie koncepcje powszechnego wychowania muzycznego. Tradycje-współczesność, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1979, s. 109-115
² Leśnierowska Joanna, Teatr tańca, [w:] Słownik wiedzy o teatrze, ParkEdukacja, Warszawa – Bielsko-Biała 2011, s. 321.